De laatste jaren hoor je het woord gaslighting steeds vaker in het algemeen taalgebruik. Steeds meer mensen gebruiken deze term om te beschrijven dat iemand op een nare manier met hun gevoelens en gedachten speelt. Maar wat betekent gaslighting nu precies, en hoe kun je het herkennen? In deze blog lees je alles over deze vorm van manipulatie en waarom het belangrijk is om je bewust te zijn van dit gedrag.
Wat gaslighting precies inhoudt
Gaslighting is een vorm van psychologische manipulatie waarbij iemand expres probeert een ander te laten twijfelen aan zichzelf of aan de werkelijkheid. Het woord komt uit een oude film genaamd Gaslight, waarin een man zijn vrouw laat denken dat ze gek wordt. Hij doet dit door kleine dingen in huis te veranderen, en daarna te ontkennen dat hij dit heeft gedaan. Typisch bij deze vorm van manipulatie is dat het vaak rustig en geleidelijk gebeurt. De persoon die gasligt, de zogeheten gaslighter, liegt vaak of draait de waarheid om zodat de ander zich onzeker gaat voelen over het eigen geheugen of oordeel.
Hoe je het herkent bij jezelf of iemand anders
Het herkennen van gaslighting kan lastig zijn. De dader lijkt aardig of heel gewoon, terwijl het slachtoffer zich steeds slechter gaat voelen. Veel voorkomende tekenen zijn dat je vaak twijfelt aan je herinneringen, je gevoelens of zelfs je verstand. Misschien hoor je vaak opmerkingen als dat is niet gebeurd, je stelt je aan of je interpreteert het helemaal verkeerd. Het doel hiervan is niet ruzie, maar onzichtbare controle. Iemand die hiermee te maken heeft, kan zich onzeker, angstig of zelfs schuldig gaan voelen. Het gevaar is dat je op een gegeven moment bijna niet meer weet wat nu echt waar is en wat niet.
Voorbeelden van gaslighting in alledaagse situaties
In het dagelijks leven kan gaslighting op verschillende manieren voorkomen. Een partner in een relatie kan besluiten bepaalde dingen expres niet te vertellen en vervolgens doen alsof je het verzonnen hebt. Op het werk kan een collega zeggen iets niet gedaan te hebben, terwijl jij zeker weet van wel, en dit vervolgens overtuigend ontkennen. Ook in vriendschappen komt deze emotionele spelwijze voor, bijvoorbeeld wanneer een vriendin je gevoel bagatelliseert en steeds doet alsof jij alles overdrijft. Niet alleen in privésituaties, maar ook op de werkvloer en onder vrienden kan deze vorm van beïnvloeding veel schade aanrichten.
Mogelijke gevolgen en wat je zelf kunt doen
Gaslighting kan op den duur ernstige gevolgen hebben. Voortdurende twijfel aan jezelf kan leiden tot stress, onzekerheid en zelfs depressieve gevoelens. Je kunt vertrouwen verliezen, eerst in anderen, maar later soms ook in jezelf. Het is lastig om op tijd in te grijpen, omdat je niet altijd doorhebt wat er aan de hand is. Toch zijn er dingen die je kunt proberen om jezelf te helpen. Houd bijvoorbeeld bij wat er gebeurt of wat er precies is gezegd. Door gesprekken of gebeurtenissen op te schrijven, kun je later teruglezen wat er echt is gebeurd en dit met iemand delen. Praat erover met mensen die je vertrouwt, bijvoorbeeld familie of een goede vriend. Als je merkt dat je niet loskomt uit deze situatie, is hulp zoeken bij een hulpverlener of organisatie een goede stap. Soms helpt het al om te horen dat je gevoel klopt en dat de ander inderdaad niet eerlijk is geweest. Je hoeft er niet alleen voor te staan.
Gaslighting steeds bekender in het algemeen
Het woord gaslighting is steeds meer onderdeel van het algemeen spraakgebruik geworden. Niet voor niets, want deze manier van manipuleren komt vaak vaker voor dan je misschien denkt. Het is niet alleen iets van partnerrelaties, maar wordt bij allerlei soorten relaties gezien. Ook films en series schenken hier aandacht aan, waardoor het begrip bekender is geworden. Door bewust te zijn van gaslighting en de signalen te herkennen, kun je sneller ingrijpen als je ermee te maken hebt. Hoe eerder je het doorhebt, hoe beter je jezelf kunt beschermen.
Veelgestelde vragen over gaslighting
- Hoe ontstaat gaslighting meestal? Deze vorm van manipulatie ontstaat meestal als iemand behoefte heeft aan macht of controle in een relatie. Het kan beginnen met kleine opmerkingen of leugens waarna het steeds erger kan worden.
- Kun je van gaslighting herstellen? Herstellen van gaslighting is mogelijk. Het herstel begint bij het herkennen van het probleem en door erover te praten met iemand die je vertrouwt. Soms is professionele hulp ook nodig om weer vertrouwen in jezelf te krijgen.
- Komt gaslighting alleen voor in liefdesrelaties? Deze manier van beïnvloeden kan overal voorkomen waar mensen een band hebben. Het gebeurt in gezinnen, op het werk, tussen vrienden en soms zelfs op school.
- Wat kun je doen als je denkt dat je wordt gaslight? Als je vermoedt dat je te maken hebt met deze vorm van manipulatie, probeer dan gebeurtenissen op te schrijven en deel je verhaal met iemand die je vertrouwt. Zo krijg je meer inzicht en sta je minder alleen.